niedziela, 7 września 2014

#1 Zeszyt lektur-Cierpienia młodego Wertera

A więc zapowiedziana ostatnio zmiana rozkładu w programie. Dziś nie recenzja, nie niespodzianka, a Zeszyt Lektur. Tak. Zeszyt Lektur. Szkielet, który pomaga mi przyswajać wszelkie informacje o lekturze.... a raczej te, potrzebne mi przy omawianiu jej. Dziś z tłumaczeniem mojej metody tworzenia takiej notatki. Serdecznie zapraszam na tę część programu, która nie przez moje lenistwo, a przez problemy sprzętowo-zdrowotne przejechała z piątku na niedzielę.


BIOGRAM TWÓRCY
Ta część programu jest tworzona głównie w formie kalendarium. Jest ono w miarę krótkie, zawiera tylko te elementy życia twórcy, które na niego najbardziej wpłynęły i tego, co wpłynęło na powstanie utworu.

28.08.1749-narodziny Johanna Wolfganga Goethego we Frankfurcie nad Menem
1765-wyjazd Goethego do Lipska na studia
1771-zdobycie dyplomu licencjata prawa, powrót do Frankfurtu
1772-wyjazd do Wetzlar, uczucia skierowane w kierunku Charlotty Buff oraz poznanie Karola Wilhelma Jerusalema i Johanna Christiana Kestnera
1774-publikacja "Cierpień młodego Wertera"
1775-Goethe przeprowadza się do Weimaru
1786-podróż do Włoch
1794-1805-przyjaźń z Friedrichem Schillerem
1831-ukończenie Fausta
22.03.1832-śmierć Johanna Wolfganga Goethego

Jak widać w kalendarium pojawiły się daty 1772 i 1794. Ta pierwsza będzie dokładniej wytłumaczona przy genezie. Druga, dotycząca przyjaźni z Schillerem ma o tyle znaczenie, że Goethe i Schiller przodowali w dobie niemieckiego preromantyzmu. Doba preromantyzmu i romantyzmu powiązana jest z Niemcami i pewnym zjawiskiem zwanym "Sturm und Drang" (okres "burzy i naporu") o czym także będzie dokładniej w późniejszych punktach. Nakreśliłam, że Goethe to twórca preromantyzmu, teraz mniej-więcej ukażę jego życie i twórczość na pewnej sinusoidzie. Coś, co dla gimnazjalistów będzie czarną magią, dla ucznia I klasy liceum stanie się z początku zmorą. Ale pomocną później w określaniu epok literackich i jak wyglądała mniej-więcej twórczość na przełomie wieków. Sinusoida wygląda ogólnie tak:

Już od razu widać, że Polska zawsze z tyłu goni Europę. Z biogramu Goethego widać, że urodził się pod koniec oświecenia, zaś jego śmierć przypada w epoce romantyzmu. Ciekawostką jest fakt, iż ostatnie słowa twórcy to  "więcej światła" nawiązując do oświecenia. Tę sinusoidę warto zapamiętać-każda kolejna epoka jest zaprzeczeniem poprzedniej. Kiedy dla człowieka oświecenia ważny był racjonalizm, to człowiek romantyzmu robił na przekór i był irracjonalny. Jednak czas przejść do samej lektury.

ELEMENTY ŚWIATA PRZEDSTAWIONEGO

czas i miejsce akcji:4 maja 1771 do 20/21 grudnia 1772 roku, Wahlheim, Niemcy
bohaterowie:
POSTACIE PIERWSZOPLANOWE:
Werter-wrażliwy młodzieniec uzdolniony artystycznie, zakochany w Lottcie. Adresował listy do Wilhelma. Pisał w nich o swoim wyobcowaniu i braku akceptacji ze strony innych. Popełnił samobójstwo w błękitnym fraku i żółtej kamizelce. Posłużył się bronią pożyczoną od Alberta
Lotta-w niej zakochał się Werter. Ideał piękna i uduchowiona dziewczyna. Kiedy poznała Wertera, była zaręczona z Albertem, potem została jego żoną. Postanowiła zerwać znajomość z Werterem dla dobra swojego małżeństwa.
Albert-w chwili poznania narzeczony Lotty, później jej mąż. Do momentu plotek traktuje Wertera jak przyjaciela, potem nakazuje Lotcie zerwanie tej znajomości. Często dyskutował z adoratorem żony. Jego pistolety posłużyły jako narzędzie samobójstwa Wertera.
Wilhelm-nie znany bliżej odbiorca listów Wertera. Przeciwieństwo przyjaciela, racjonalnie widział relacje na linii Werter-Lotta. Werter ufał Wilhelmowi oraz powierzał mu swoje troski.
POZOSTAŁE POSTACIE:
Eleonora-ukochana Wertera, przez romans z nią i jej siostrą równocześnie Werter wyjechał z rodzinnego miasta
Młody V-Werter ocenił go jako człowieka szczerego o miłym wyglądzie. V. był świadomy swojej wiedzy.
Komisarz S.-ojciec Lotty, szanował Wertera.
Córka nauczyciela-jedna z pierwszych osób, które Werter poznał w Wahlheim. Miała trzech synów, najmłodszy zmarł.
Rodzeństwo Lotty-razem ośmioro dzieci, które uwielbiały Wertera
Stary pastor w St.- Werter poznał dzięki niemu historię starych drzew orzechowych w pobliżu plebanii. Następca pastora jednak drzewa ściął.
Córka pastora-ma na imię Fryderyka, jest to znajoma Lotty. Kocha się w panu Schmidcie.
Pan Schmidt-obiekt adoracji Fryderyki, nie uczestniczył w rozmowach przyjaciół.
Konsul-pracodawca Wertera
Hrabia C.-traktuje Wertera z szacunkiem, pomimo różnic społecznych.
Panna B.-przypominała Werterowi Lottę
Książę-odradził Werterowi udziału w wojnie
Henryk-zakochał się w Lotcie, przebywał w szpitalu psychiatrycznym.

Jak widać, krótkie określenie kto jest kim wskazuje również na relacje między bohaterami, a zarazem daje pogląd na świat głównego bohatera, ludzi których spotyka. Nazwiska są podane tylko do pierwszej litery, jedyna miejscowość, jaką znamy to fikcyjne Wahlheim.

PLAN WYDARZEŃ

Coś, co zawsze budzi niechęć. Pisać bezokolicznikami, zdaniami? A może nie pisać i być buntownikiem?

1.Wyjazd Wertera z rodzinnej miejscowości
2.Poznawanie mieszkańców Wahlheim
3.Spotkanie Lotty i gorące uczucia Wertera względem dziewczyny
4.Wyprawa Lotty i Wertera do St.
5.Przyjazd Alberta, narzeczonego Lotty
6.Poznanie się Alberta i Wertera
7.Wyjazd Wertera z Wahlheim i praca w dyplomacji
8.Wiadomość o ślubie Lotty i Alberta
9.Poznanie przez Wertera hrabiego C i panny B
10.Upokorzenie Wertera przez jego status społeczny
11.Powrót w rodzinne strony
12.Powrót Wertera do Wahlheim
13.Zapoznanie się Wertera z twórczością Osjana
14.Poznanie historii jednego z adoratorów Lotty
15.Prośba Lotty
16.Ostatnia wizyta Wertera u Lotty
17.Pożyczenie pistoletów od Alberta
18.Samobójstwo Wertera

Jak widać, nie jest to zabójczo szczegółowy plan. To tylko rzut okiem na to, co się dzieje w lekturze. Mi takie punkty zawsze pomagają przy opowiadaniu treści lektury, nie gubię wątku i zmuszam własną pamięć do przywoływania o wiele ciekawszych i przydatniejszych wątków niż gdybym miała pisać podpunkty do każdego punktu.


PROBLEMATYKA
Dwa główne problemy to nieszczęśliwa miłość i różnice społeczne. Jedno do drugiego w wypadku tej lektury nie ma nic wspólnego. Zacznę od drugiego problemu, gdyż nie dotyczy on całej treści. Różnice społeczne. Przypomnijmy, mamy okres 1771 i 1772. Społeczeństwo jest podzielone klasowo. W planie wydarzeń podane zostało w punkcie 9, że Werter poznał hrabiego C. Hrabia i Werter się polubili, ba Hrabia zaprosił chłopaka do siebie na obiad, ale jest mały problem. Werter nie jest z wyższych sfer i pozostali goście doprowadzili do tego, że musi opuścić owy obiad. Oczywiście Werter jest świadom takowych podziałów ale buntuje się im (w tej epoce bunty przeciw podziałom społecznym to norma). Dla niego nawiązanie znajomości z niższą klasą społeczną nie jest problemem, może z tymi ludźmi rozmawiać spokojnie. Hrabia C. w momencie poznania bohatera jest w tym samym punkcie-dla niego nawiązanie znajomości z Werterem to nie problem, rozmawia z nim swobodnie.
Pierwszym problemem, który wymieniłam jest nieszczęśliwa miłość. Znów przypominam, że mamy okres 1771/1772 oraz że są podziały społeczne. Dla każdej społeczności jest określony zestaw zachowań, przywilejów i obowiązków. Werter, który buntuje się podziałowi buntuje się i określonym zachowaniom. Kocha Lottę, która ma wyjść za innego (Albert). Według obowiązujących zachowań Lotta ma wyjść za Alberta. Werter jednak liczy, że dziewczyna zerwie zaręczyny i będzie z nim. Jednak Lotta jak wzór zachowania nakazuje nie tylko nie zrywa zaręczyn, ale i zostaje żoną Alberta i jest mu wierna, czym wpisuje się w kanon zachowań wymaganych dla jej stanu.
Krótko mówiąc-różnice społeczne i ukochana, która się nie buntuje i zachowuje się jak przystało przerasta Wertera, który zamiast podporządkować się światu, postanawia zakończyć życie. Nawet w chwili śmierci buntuje się obowiązującym normom i zachowaniom, ponieważ samobójstwo nie wpisuje się ani w kanony religii wyznawanej przez Wertera, ani nie wpisuje się w kanony i zasady społeczeństwa, w którym żyje.

CECHY GATUNKU

Łatwo zauważyć, że Goethe użył powieści epistolarnej. Za pomocą listów nakreśla świat przedstawiony. Adresatem jest Werter, odbiorcą prawie wszystkich jest Wilhelm. Prawie wszystkich, bo w komentarzu wydawcy od czytelnika jest wzmianka o liście do Lotty. Na początku i końcu występuje przypis od wydawcy, listy Wertera są zaś ułożone chronologicznie. Przy pomocy listów Werter komentuje i analizuje to co robi, co zrobił i co ma zamiar robić. Wybranie listów jako formy przekazu ma sprawić, aby czytelnik uwierzył w historię bohatera, który w taki sposób ukazał swoje wewnętrzne "ja" i stworzył własny portret psychologiczny.

INNE WAŻNE INFORMACJE

Są to informacje głównie o genezie i wydarzeniach związanych z powstaniem utworu oraz pojęcia, z którymi lektura jest swoiście powiązana i nie ma możliwości nie zauważyć połączeń.

Geneza
W 1772 Goethe poznał Charlottę Buff oraz Karola Wilhelma Jerusalema i Johanna Christiana Kestnera. Pisarz zakochał się w Charlottcie. Bez wzajemności. Goethe wyjechał z Wetzlar. W 1773 Charlotte i Kestner wzięli ślub. Jednak co z całą historią ma wspólnego Karol Wilhelm Jerusalem? Otóż w 1772 Jerusalem zabił się pożyczonymi od Johanna Christiana Kestnera pistoletami. Samobójca ubrał się w błękitny frak i błękitną kamizelkę. To Karol Wilhelm Jerusalem stał się pierwowzorem Wertera, Charlotta była bazą do postaci Lotty, zaś nietrudno się zorientować, kto posłużył Goethemu za pierwowzór Alberta. Aby jednak uzupełnić rys postaci Alberta, Goethe na podstawie własnego życia dodał mu cechę zazdrości, którą kierował się mąż innej niespełnionej miłości pisarza. Rzeczony mąż, Peter Brentano zakazał małżonce, Maksymilianie von La Roche kontaktów z przyjacielem. W 1887 Goethe dodał do całości historię parobka, która jest autentyczna.

Sturm und Drang Periode, okres burzy i naporuZwana również preromantyzmem, przypada na okres 1765-1785. Nurt ten wyraża protest przeciw temu, co narzuca oświecenie. Jako, że jest to termin wywodzący się z Niemiec, warto dodać że w tym okresie literaci buntowali się przeciwko rozbiciu państwa, uciskowi mieszczan i chłopów i upadkowi kultury. Ideologiem tego okresu okrzyknięto Johanna Gottfrieda Herdera, a czołowych twórców-Johanna Wolfganga Goethego i Friedricha Schillera (często się można spotkać z wersją Fryderyk Schiller).

Werteryzm
Wszelkie cechy osobowości, które wykazuje Werter nazwano postawą werteryczną. Depresje, osamotnienie, idealizowanie, bunt, zwracanie się do dzieci i ludu czy apatia to tylko niektóre z cech werteryzmy. Jak to ładnie określono po niemiecku, wertetyzm to WELTSCHMERZ, ból istnienia, a wręcz dosłownie ból świata. Nadwrażliwość i emocje prowadzą do autodestrukcji, obłędu a potem do samobójstwa Wertera. Niestety, popularność utworu i Wertera sprawiły, że wielu młodzieńców chciało być Werterem, kochać jak Werter i umrzeć jak Werter. Naśladowano wszystko-zachowanie, ubiór, sposób odebrania sobie życia. Obecnie, kiedy minął burzliwy okres burzy i naporu niemożliwym jest spotkać kogoś, kto chce popełnić samobójstwo, bo się nieszczęśliwie zakochał. Łatwiej jest znaleźć zaś takie osoby na facebooku.



W ten oto magiczny sposób przebrnęliśmy przez "Cierpienia młodego Wertera". Jak na pierwszy raz myślę, że nam przeszło całkiem całkiem, zaś z kolejną lekturą będzie coraz prościej.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz